රාජ්‍ය භාෂා සහ සංධාන භාෂාව භාවිතා කිරිම පිළිබඳව රජය විසින් ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ විධි විධානවලට අනුකූලව කටයුතු කරනු ලබන බව අධීක්ෂණය කිරීම හා නිරීක්ෂණය කිරීම ද එකී විධි විධානවලට අනුකුලව කටයුතු කරන බවට වගබලා ගැනීම පිණිස අවශ්‍ය ක‍්‍රියා මාර්ග ගැනීම සම්බන්ධයෙන් රජයට උපදේස දීම ද එසේ අනුකූලව කටයුතු කිරීම ඕනෑකමින් වළක්වාලන හෝ ඊට පටහැනිව කටයුතු කරන අවස්ථාවක දී එයට වගකිවයුතු තැනැත්තන්ට එරෙහිව දඩුවම් පැමිණිවීමට කටයුතු කිරීම ද කොමිෂන් සභාව සතුව පවතින පැවරුම් බලයකි. භාෂා අයිතීන් උල්ලංඝනය කර ඇති බවට චෝදනා කරමින් තමන්ට සහනයක් සලසා දෙන ලෙස ඉල්ලමින් රට වැසියන් විසින් ඉදිරිපත් කරනු ලබන පැමිණිලි භාරගෙන ඒවා විමර්ශනය කිරීමේ බලය ද කොමිෂන් සභාව සතු වේ.

   මෙම අයිතීන් ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ විධිවිධාන මාලාවක ද නීති ප‍්‍රඥප්ති වල ද අන්තර්ගත වී ඇත. 1978 වර්ෂයේ අගෝස්තු මාසයේ දී සිංහල සහ දෙමළ භාෂා ජාතික භාෂා ලෙස ප‍්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. 1987 නොවැම්බර් මාසයේ දී සම්මත කර ගන්නා ලද ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 13 වන සංශෝධනය මගින් 1956 වර්ෂයේ සිට හුදෙක් රාජ්‍ය භාෂාව ලෙස පැවැති සිංහල භාෂාවට අමතරව දෙමළ භාෂාව ද රාජ්‍ය භාෂාවක් ලෙස ප‍්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. මෙම සංශෝධනය මගින් සංධාන භාෂාවක් ලෙස ඉංග‍්‍රීසි භාෂාව භාවිතා කිරීමට ද අනුමැතිය ලබා දෙන ලදී. ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 16 වන සංශෝධනය මගින් ව්‍යස්ථාවේ සඳහන් වන භාෂාව පිළිබඳ iv පරිච්ජේදය යටතේ තවදුරටත් නිර්වචනය කිරීම් සහ විස්තර ඉදිරිපත් කරන ලදී.

   මේ සම්බන්ධයෙන් ඇති අනෙකුත් කරුණු අතර මෙම විධි විධාන මගින් දුකුණේ පළාත් හතක පරිපාලන හා වාර්තා තැබීමේ භාෂාව වශයෙන් සිංහල භාෂාව භාවිතා කළ යුතු බව නියම කරන ලද අතර උතුරු හා නැගෙනහිර පළාත්වල ද දෙමළ භාෂාවට එම තත්ත්වය ලබා දෙන ලදී. සිංහල භාෂාව හා දෙමළ භාෂාව කථා කරන සැලකිය යුතු පිරිසක් වෙසෙන දිවයිනේ කවර හෝ ප‍්‍රදේශයක තිබෙන පරිපාලන කොට්ඨාශයක් පරිපාලන හා වාර්තා තැබීමේ භාෂාව වශයෙන් සිංහල භාෂාව සහ දෙමළ භාෂාව භාවිතා කළ යුතු කොට්ඨාශයක් වශයෙන් ප‍්‍රකාශයට පත් කිරීමට දැනට ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින් විධි විධානයන් සලසා ඇත. ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 22 (1) ව්‍යවස්ථාව ප‍්‍රකාරව පැවරී ඇති බලතල අනුව අති විශේෂ ගැසැට් පත‍්‍රයේ පළකරනු ලැබු නිවේදන මගින් සිංහල භාෂාව සහ දෙමළ භාෂාව ප‍්‍රාදේශිය ලේකම් කොට්ඨාශ 29 ක පරිපාලන භාෂාව වශයෙන් භාවිතා කළ යුතු බවට ජනාධිපතිවරයා නියෝග කර ඇත.